Đưa nhận phong bì – văn hóa hay vấn nạn?

Share Button

“Không có bất kỳ bệnh nhân nào khi được hỏi mà không nói với tôi rằng, ai cũng phải sử dụng tiền để cám ơn các y tá, bác sĩ”, một phụ nữ hơn 30 tuổi, sống ở vùng ngoại thành về phía nam thành phố Hà Nội, đã phải thốt lên sau khi nhét một chiếc phong bì chứa tiền bên trong với mệnh giá 5000.000 đồng, đây là số tiền cao gấp hai lần tiền lương hàng tháng của chị ấy, cho bác sĩ phụ trách ở một trong những bệnh viện cấp thành phố tại thủ đô Hà Nội.

Thời gian trước, cũng chính chị này đã phải dùng tới hai phong bì, mỗi chiếc có giá trị 100.000 đồng, nhằm mục đích giúp con trai của chị được các “lương y” ở bệnh viện tuyến huyện quyết định chuyển cháu bé lên cơ sở y tế cấp cao hơn.

Không có người nào nói trực tiếp, nhưng chị, và đa số người dân khác tin rằng, chuyện gửi phong bì tới đội ngũ y bác sĩ sẽ giúp người thân của họ được quan tâm và chăm sóc tử tế hơn.

Mặc dù phải bỏ ra một số tiền không hề ít cho ca phẫu thuật mắt tại bệnh viện, bà Phương, người chỉ có thu nhập hơn 4 triệu đồng một tháng, vẫn cắn răng quyết định gửi thêm một phong bì có giá trị 500.000 đồng tới vị bác sĩ làm phẫu thuật để mong được làm cẩn thận hơn.

“Tôi chỉ cố được có thế, chứ thu nhập thấp thì lấy đâu ra nhiều”, bà nói trong sự nghẹn ngào về số tiền được chứa trong chiếc phong bì, thứ mà được sinh ra vốn dĩ chỉ để đựng những bưu thiếp và thư từ.

Bà Lan, một cán bộ nhà nước đã nghỉ hưu, nghĩ rằng phong bì cảm ơn đã trở thành nguyên tắc không thể thay đổi. “Không phải tất cả các bác sĩ đều yêu cầu phong bì, tuy nhiên phong bì lại là thứ không thể không có khi khám chữa bệnh tại bệnh viện. Nếu không thì chẳng biết lúc nào mới được khám chữa tử tế”, bà Lan nói khi được hỏi tới.

van-hoa-phong-bi-tai-viet-nam

Chi phí khám chữa bệnh tại Bệnh viện của người dân Việt Nam vẫn luôn được chính phủ và các công ty bảo hiểm hỗ trợ thông qua hệ thống bảo hiểm y tế, tuy nhiên vì số lượng bệnh nhân quá lớn dẫn đến tình trạng quá tải tại các bệnh viện công, kèm theo mức lương của đa số các nhân viên y tế lại quá thấp, không đủ chi trả cho cuộc sống, những điều này đã gây ra “văn hóa phong bì” mà ngày càng trở nên phổ biến tại Hà Nội và các thành phố lớn của Việt Nam.

Từ một cuộc khảo sát đáng tin cậy, số lượng cán bộ, nhân viên y tế tại các bệnh viện nhận phong bì ở Việt Nam đã phát triển gấp đôi chỉ sau ba năm, từ 13% vào năm 2007 lên tới 29% trong năm 2010.
Tuy nhiên đây chỉ là số liệu cũ của vài năm trước, còn hiện giờ tình trạng đưa và nhận phong bì chỉ ngày càng tăng lên chứ không hề có dấu hiệu suy giảm.

Một nghiên cứu khác được Ngân hàng Quốc tế và Thanh tra Chính phủ thực hiện hồi năm ngoái cũng chỉ ra rằng, 76% số người sử dụng phong bì để cảm ơn các y bác sĩ đều hoàn toàn tự nguyện, chỉ có 21% làm việc đó vì bị yêu cầu.

Trong một nỗ lực để ngăn chặn nạn tham nhũng, 5 bệnh viện lớn tại Hà Nội hồi năm 2011 đã quyết định triển khai một chiến dịch chỉnh đốn đạo đức và thái độ làm việc của các nhân viên y tế, trong đó bao gồm chính sách “Nói không với phong bì”.

Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Phát triển Cộng đồng Việt Nam (RTCCD) cũng đang tiến hành một cuộc vận động với mục tiêu tương tự, nhằm thay đổi nhận thức của người dân và các y bác sĩ về những khoản chi không chính thức, hay còn gọi là phong bì. Thông qua chương trình này, giới chức Việt Nam muốn nâng cao hiểu biết của bệnh nhân về quyền lợi của họ, cũng như trách nhiệm của những người đang làm việc trong ngành y.

Ông Nguyễn Hữu Ngọc, một học giả có tiếng tại Hà Nội, cho rằng nguồn gốc của vấn đề nằm ở truyền thống quà cáp, “có đi có lại”, vốn bị ảnh hưởng từ Nho giáo Trung Quốc.

“Ở xã hội Việt Nam cũng như tại Trung Quốc, những món quà thường xuất phát từ lòng biết ơn”, học giả này nói.

“Thời xưa, chuyện thể hiện lòng biết ơn thường mang giá trị tinh thần lớn hơn là vật chất. Nhưng qua thời gian và sự phát triển của xã hội, giá trị tinh thần đó dần chuyển hóa về những giá trị vật chất. Và ngày nay, giữa nền kinh tế thị trường, nó giống như một sự giao dịch, mất hoàn toàn ý nghĩa về việc thể hiện lòng biết ơn.

Người ta thường sử dụng khái niệm “văn hóa” để bao biện cho các khoản chi phí không rõ ràng, tuy nhiên văn hóa cũng cần phải đổi khác, theo ông Soren Davidsen, một chuyên gia quản trị cấp cao của Ngân hàng Thế giới ở Hà Nội đã phát biểu.

“Mọi người đều biết rằng việc tặng quà là một phần quan trọng trong văn hóa. Nhưng chúng ta cũng nên hiểu rằng, văn hóa không phải thứ đứng yên, mà nó luôn chuyển động. Ở vài nước Á Đông, như Singapore, Hàn Quốc hay Nhật Bản, còn từng xuất hiện cả văn hóa tham nhũng. Tuy nhiên, chính phủ các quốc gia này đã tìm ra cách để hạn chế và kiểm soát nó.”

“Chúng ta, bằng sự hợp tác của người dân, doanh nghiệp và chính phủ, hoàn toàn có thể thay đổi thứ văn hóa này”, ông Davidsen nói.

‘Tiền và quyền’

Với nhiều người, khoảng cách giữa những món quà và sự hối lộ dường như đã bị xóa nhòa, bà Trần Thu Hà, phó giám đốc RTCCD, cho biết và nói thêm rằng đây chính là lý do để họ biện minh cho việc “chấp nhận phong bì”.

Nhưng với những người đang lên kế hoạch ngăn chặn lối suy nghĩ đó, không khó để phân biệt rõ ràng hai khái niệm này.

“Một món quà có thể được tặng ở nơi công cộng hay bất cứ đâu, và người ta cần thời gian để trò chuyện và nói lời cảm ơn. Trong khi đó, việc hối lộ thường diễn ra rất nhanh, và cả người cho lẫn kẻ nhận đều lo lắng bị người khác bắt gặp”, bà Hà nói.

Tuy nhiên, không dễ để thay đổi những thứ đã trở thành thói quen, ông Ngô Mạnh Hùng, Phó cục trưởng Cục Phòng chống tham nhũng, thừa nhận.

Ông Hùng cho biết, đã có không ít đề xuất được đưa ra, liên quan tới việc làm thế nào để ngăn chặn nạn phong bì trong ngành y tế, và một trong những biện pháp đầu tiên được tính tới là tăng lương cho các y bác sĩ.

Nhưng theo Phó giáo sư Tạ Văn Bình, giám đốc Viện Đái tháo đường và Rối loạn chuyển hóa Quốc gia, thì chỉ tăng lương là không đủ. Ông tin rằng chính phủ Việt Nam phải có những quy định rõ ràng và các hình phạt cứng rắn nếu thực sự muốn chặn đứng nạn phong bì và hối lộ trong bệnh viện.

Ngoài ra, cũng phải giúp người dân hiểu rằng họ không cần dùng đến phong bì khi tới bệnh viện, bởi làm thế chính là tiếp tay cho các hoạt động tham nhũng.

van-nan-phong-bi-tai-benh-vien

Ông Nguyễn Hữu Ngọc thậm chí còn cho rằng, nên ban hành lệnh cấm các bệnh nhân sử dụng phong bì. Tuy nhiên, tình trạng này sẽ không thể giải quyết nếu chỉ có sự can thiệp từ một phía, thay vì sự phối hợp của cả bệnh nhân, các y bác sĩ và chính phủ.

“Đây là một nhiệm vụ không dễ dàng, bởi tham nhũng liên quan đến tiền, đến con người và đến quyền lực”, Davidsen nói. “Đối với tiến trình phòng chống tham nhũng thì đây là một thách thức không nhỏ. Đây không phải việc có thể diễn ra nhanh chóng sau một đêm”

Bài viết liên quan:

Share Button
Print Friendly

Leave a Comment